Nagrania dzikich ustroni - 50 gatunków ptaków w swoim naturalnym środowisku. Łączny czas: 62 min.

CD I 19.dubelt

CD I 23.kropiatka

CD I 01.kszyk

Rzeka Biebrza jest prawym dopływem Narwi. Płynie ona na północnym wschodzie Polski. Jest to rzeka nizinna, nie uregulowana, o rozległych wiosennych wylewiskach. Tworzy szeroką na ponad 10 km kotlinę dzielącą się na trzy różniące się swymi warunkami przyrodniczymi części. Są to: basen górnej Biebrzy zwany północnym, basen środkowy Biebrzy i basen dolnej Biebrzy zwany południowym. Łącznie obszar doliny Biebrzy zajmuje około 500 tys. ha. Na najcenniejszym obszarze kotliny Biebrzy w roku 1993 utworzony został Biebrzański Park Narodowy. Teren parku liczy 59.200 ha, nie licząc strefy ochronnej, tj. otulny, która wynosi drugie tyle. Jest to zatem największy park narodowy w Polsce. Na tym terenie występują różne zespoły roślinne, które reprezentują typy bagienne, torfowiske i leśne. Znajduje się tu największa ostoja łosia - rezerwat "Czerwone Bagno". Swą ostoję znajdują tu również wilki.

Z uwagi na długotrwały okres wylewisk oraz znaczne obszary terenów podmokłych i torfowisk, tereny te stanowią niezwylkle cenne miejsca gniazdowania wielu gatunków ptaków wodno-błotnych. Ponadto tereny te są ulubionymi miejscami gniazdowania wielu gatunków ptaków wodbo-błotnych. Ponadto tereny te są ulubionymi miejscami odpoczynku ptaków bedących na przelotach. Na Bagnach Biebrzańskich stwierdzono obecność 262 gatunków ptaków, w tym 178 gatunków lęgowych. Ponieważ w Europie jest już bardzo niewiele miejsc bagiennych dla dokonywania lęgów przez ptaki wodno-błotne, niektóre z tych gatunków są już jedyną okazją, aby usłyszeć wiosną gwar różnych gatunków ptaków, przy czym niektóre z nich to rzadkości, jak: derkacz, dubelt, wodniczka, puchacz, orlik krzykliwy.

Nagrania dokonane zostały wiosna 1996, 1997 i 1998 roku na terenie basenu środkowego i basenu dolnego Biebrzy. Nie udało mi się zademonstrować wszystkich wystepujących tu gatunków ptaków. Nie mniej starałem się zamieścić najważniejsze z nich. Ważne jest, że poszczególne głosy nie są zmiksowane, a jedynie ułożone w pewnym porządku. Posłuchajmy.

LISTA UTWORÓW :

1.Świt na Biebrzańskich Bagnach 15'07''

Jest wiosna. Powoli idziemy przez rozległe, podmokłe torfowiska, porośnięte krzaczastymi wierzbami. Z rzadka stoja niewysokie olchy i karłowate brzozy. Między nimi przeświecaja podmokłe łany turzycowisk, a w rowach stoi woda. Świta. Nastaje dzień. Zbudziły się już żurawie (Grus grus) - strojne w pióropusze ptaki o wdzięcznej sylwetce i krocząc paradnie po turzycowisku wudają doniosły klangor, niczym fanfary - hymn triumfu życia, a wtórują im inne żurawie znajdujące się na rozległym uroczysku. Są one nielicznymi ptakami odzywającymi się w duecie. W miejscach porośniętych trzciną brzęczka (Locustella lusciniodes) rozpoczęła swój jednostajny śpiew przypominający ostrzenie noży na szlifierce. Przez chwilę odzywa się swym wrzaskliwym głosem orzechówka (Nucifrga carycatactes). Słychać też piecuszka (Phyloscopos trochilus), pierwiosnka (Phylloscopus collybita) i rudzika (Erithacus rubecula), a w oddali kropiatkę (Porzana porzana). Do tej symfonii bagien włącza się co raz to nowy wokalista. Oto rytmiczne dźwięki przypominające przyspieszone tykanie zegara, lecz co chwilę w innym tempie. Słychać też furkot spowodowany przez pikującego z rozportartym ogonem ptaka. Sprawcą tych niezwykłych głosów jest bekas krzyk (Gallinago gallinago). Akompaniamentem są głosy tokujących w oddali cietrzewi (Lyrurus tetrix). Gdzieś z konaru stojącej opodal brzozy odzywa się znów niepokaźny glos pierwiosnka, a tuż obok słychać smętny głos piecuszka. Z moczarów dochodzi przeraźliwy kwik wodnika (Rallus aquaticus), urozmaicony głosem bekasa krzyka i podróżniczka (Luscinia svecica) - słowika północy, a także głos przelatującego kulika wielkiego (Numenius arquata). W porastających groblę wierzbach odzywa się para czarnogłówek (Parus montanus), a z większego oczka wodnego dochodzą głosy perkozów (Tachybaptus ruficollis) i toki perkozów rdzawoszyich (Podiceps griseigena) przypominające rżenie koni. Teraz słyszymy powolne człapanie przez mokradła właściwego władcy tych terenów - łosia (Alces alces). Zbliżyliśmy się już do siedzącego na drzewie cietrzewia i już można rozróżnic dwa charakterystyczne jego głosy: bulgotanie i czuszykanie. Nagle cietrzew zerwał się i z furkotem odleciał. Wyszliśmy na otwartą przestrzeń turzycowisk, tu i tam porośniętych trzciną. Znów słychać głos krzyka, tym razem nieco inny, wydawany na ziemi. W chwilę później odzywa się w locie godowym, delikatnym swym głosem świergotek łąkowy (Anthus pratensis), najpierw wznosząc się powoli, a potem powoli opadając. W powietrzu krąży zaniepokojony rycyk (Limosa limosa) i odzywa się lamentującym głosem. Oto niepowtarzalny, jedyny w swoim rodzju urok Biebrzańskich Bagien.

2. Środowisko zalanych łąk nadrzecznych 4'52''

Jest to obszar wylewisk nadrzecznych otoczonych łąkami. W powietrzu krążą różne gatunki ptaków i słychać ich pomieszane ze sobą głosy. Są to: rycyk (Limosa limosa), kulik wielki (Numenius arquata), śmieszka (Larus ridibundus), żuraw (Grus grus), czajka (Vanellus vanellus), krwawodziób (Tringa totanus), łęczak (Tringa glareola), rybitwa czarna (Chlidonias niger) i rybitwa białowąsa (Chlidonias hybridus).

3. Bagienny staw i jego mieszkańcy 2'26''

Jest wczesna wiosna i szereg gatunków ptaków wodnych odbywa toki oraz poszukuje miejsc na gniazdo. W tym ogólnym gwarze słychać głosy następujących gatunków: łyska (Fulica atra), krzyżówka (Anas platyrhynchos), czapla siwa (Ardea cinerea), gegawa (Anser anser), cyraneczka (Anas crecca) i łabędź niemy (Cyganus olor).

4. Kulikowe łąki 2'40''

Kuliki wielkie (Numenius arquata) najchętniej przebywają na rozległych łąkach turzycowych, a także na łąkach kośnych i tam właśnie usłyszeć można ich urozmaicone, ciekawe głosy.

5. Pokląskwa, Saxicola rubetra 1'56''

Pokląskwa występuje najczęściej na ugorach i nieco zakrzaczonych łąkach w sąsiedztwie wody.

6. Rokitniczka, Acrocephalus schoenobaenus 1'40''

Rokitniczki są bardzo charakterystyczne i typowe dla podmokłych terenów z krzaczastymi wierzbami i trzcinami.

7. Potrzos, Emberiza schoeniclus 0'57''

Dla potrzosa właściwym środowiskiem są trziciny. Każdy niewielki ich obszar jest dla niego dobry.

8. Przy bocianim gnieździe 0'56''

Bociany białe (Ciconia ciconia) są wkomponowane w nadbieprzański pejzaż. Ich gniazda, a jest ich nieraz do kilkunastu we wsi, znajdują się na dachach stodół, na drzewach i na przyzagrodowych słupach linii energetycznych.

9. Koncert o świcie 5'41''

Jest wczesny ranek. Wychodzimy z lasu i zatrzymujemy się wśród dużego zgrupowania krzewów i młodych drzew liściastych. dalej już tylko turzycowe łąki po horyzont. Otacza nas chór ptaków, w którym z trudem rozróżnić można tylko niektóre bliżej odzywające się gatunki: kukułka (Cuculus canorus), słowik szary (Luscinia luscinia), piecuszek (Phylloscopus trochilus), pierwiosnek (Phylloscopus collybita), zaganiacz (Hippolais icterina), strumieniówka (Locustella fluviatillis), krzyk 9Gallinago gallinago), gajówka (Sylvia borin) i śpiewak (Turdus philomelos).

10. Słowik szary i piegża 1'42''

Słowik szary (Luscinia luscinia) w odróżnieniu od słowika rdzawego (Luscinia megarhynchos), preferuje miejsca bardziej wilgotne w pobliżu wody. Nie występuje on na zachodzie Europy i przez niektórych znawców ptasiego śpiewu jest uznawany na njlepszego śpiewaka.

11. Jarzębatka, Sylvia nisoria 1'21''

Jarzębatka również nie zasiedla terenów na zachodzie Europy. Jej biotopem są skraje mieszanych lasów urozmaicone podszyciem orza otwarte tereny nadrzeczne. Jej głos można łatwo pomylić z głosem gajówki (Sylvia borin).

12. Kapturka, Sylvia atrcapilla 1'33''

Pokrzewka ta jest powszechnie spotykana w drzewostanach lisciastych z podszyciem. Jej głos jest czysto brzmiący, doniosły i bardzo miły.

13. Śpiewak i pierwiosnek 2'00''

Śpiewak (Turdus philomelos) śpiewa długo i doniosłym głosem, siedząc najczęściej na czubku świerka lub innego wysokiego drzewa. Typowym jest dla niego powtarzanie poszczególnych zwrotek.

14. Dzięcioł zielonosiwy, Picus canus 2'19''

Lubi on stare, urozmaicone lasy mieszane i liściaste, np. olchowe lub bukowe w sąsiedztwie terenów otwartych.

15. Samotnik, Tringa ochropus 1'26''

Gatunek ten występuje głównie na północnym wschodzie Polski. Przebywa on w wilgotnych lasach liściastych z małymi oczkami wody, chętnie w pobliżu łąk. Gniazduje w gniazdach drozdów.

16. Świerszczak, Locustella naevia 1'04''

Ukrywa się on wśród roślinności na wilgotnych łąkach urozmaiconych pojedyńczymi krzakami. Jego jednostajny terkot najczęściej usłyszeć można w nocy, a także wcześnie rano lub o zachodzie słońca.

17. Wodniczka, Acrcephalus paludicola 2'31''

Jest to rzadki gatunek, zagrożony w skali światowej, występujący tylko w Europie Wschodniej i Środkowej, przy czym znaczna część światowej populacji tego gatunku występuje w Polsce, na Bagnach Biebrzańskich, głównie na nie zakrzaczonych turzycowiskach.

18. Podróżniczek, Luscinia svecica 2'59''

Ptak ten, zwany także słowikiem północy, występuje na bagnach północno-wschodniej Europy. Śpiewa wcześnie rano, a najchętniej siedząc na szczycie krzewu i niekiedy podlatuje w górę.

19. Tokujące dubelty, Gallinago media 3'09''

Dubelty to rzadki gatunek bekasa. Ilość ich z roku na rok maleje, co jest związane z kurczeniem się miejsc lęgowych wszystkich ptaków wodno-błotnych. Słychać głos tokowy z podskokami i trzepotaniem skrzydeł, a w głębi głos derkacza.

20. Derkacz, Crex crex 1'26''

Jest to koljny gatunek zagrożony wymarciem. Jest on mistzrem w ukrywaniu się wśród roślinności zielnej na podmokłych łąkach. Najchętniej odzywa się w nocy lub wcześnie rano.

21. Lecące słonki, Scolopax rusticola 1'44''

Słonka zamieszkuje podmokłe olsy sąsiadujące z łąkami. Wieczorem, o zmroku odbywa ona swe loty patrolowe (tzw. ciągi), stale po tej samej trasie, wydając przy tym charakterystyczne głosy: chrapanie i psykanie.

22. Pożegnanie dnia - kukułka, żurawie i zięba 1'44''

Ten koncert po zachodzie słońca jest szczególnie urokliwy i jakby zwielokrotniony przez echo. Żurawie, które mają zwyczaj witać swym donośnym klangorem, czynią to również na zakończenie dnia.

23. Kropiatka i puchacz 2'18''

W nocy ucichnie gwar innych ptaków, w podmokłym, olchowym lesie słychać głos mieszkanki eśnych mokradeł - kropiatki (Porzana porzana) i towarzyszący jej głos puchacza (Bubo boubo) - największej europejskiej sowy. Wśród Biebrzańskich Bagien gatunek ten znalazł sobie właściwe miejsce do rozrodu.